Alex Dang

large_9. Alex Dang.jpeg

medium_9. Alex Dang.jpeg

small_9. Alex Dang.jpeg

thumbnail_9. Alex Dang.jpeg

9. Alex Dang.jpeg

Ilya Strebulaev

large_8. Ilya Strebulaev.jpeg

medium_8. Ilya Strebulaev.jpeg

small_8. Ilya Strebulaev.jpeg

thumbnail_8. Ilya Strebulaev.jpeg

8. Ilya Strebulaev.jpeg

Phil Knight

large_4. Phil Knight.jpeg

medium_4. Phil Knight.jpeg

small_4. Phil Knight.jpeg

thumbnail_4. Phil Knight.jpeg

4. Phil Knight.jpeg

Stenford universiteti professori Ilya Strebulaev hamda McKinsy, Amazon kabi kompaniyalarning innovatsiyalar bo’yicha yuqori darajali mutaxassisi Alex Dang hammuallifligidagi 20 yillik ilmiy tadqiqotlarga asoslangan “Venchur zehniyati” asari o’zbek tilida nashr etilish arafasida. 

Jahon iqtisodiyotini boshqarayotgan, dunyoga yangidan yangi innovatsiyalar taqdim etib, hatto, Marsni o’zlashtirishga bel bog’lagan tadbirkorlarni kim moliyalashtirgan? Zoom, Moderna, Open AI, Waymoo, Netflix, Facebook, Airbnb, SpacesX, Tesla kabi korporatsiyalar ortida turgan yashirin kuchlar kimlar? 

Dunyoni o’zgartirib yuboruvchi innovatsiyalar shunchaki Marsga uchishdan iboratmi? Oddiy yopishqoq stikerli qog’ozchalar insonlar hayotini qanchalik o’zgartirdi? Har bir inson o’z hayotida qanday qilib innovatsiyaga erishishi mumkin? AQShni global qudratga aylantirgan fikrlash modelini o’rganishimiz mumkinmi? 

Agar sizni ham shunday savollarga javob topish niyatingiz bo’lsa, fikrlash tarzingizni to’g’ri yo’lga solib hayotingizni tartibga keltirmoqchi bo’lsangiz bu kitob aynan siz uchun! 

large_photo_2025-09-15_10-28-44.jpg

medium_photo_2025-09-15_10-28-44.jpg

small_photo_2025-09-15_10-28-44.jpg

thumbnail_photo_2025-09-15_10-28-44.jpg

venchurmokap.jpg

Nega VClar muvaffaqiyatsizlik bilan yonma-yon yurishadi?

Ko‘pchilik odamlar uchun eng katta xavf bu yomon qaror qabul qilib, pulni yo‘qotish. Shu sababli ular muvaffaqiyatsizlikdan qochishga intilishadi. Ammo Silikon vodiysidagi venchur kapitalchilar (VC) bunday o‘ylamaydi. Ularning eng katta qo‘rquvi bu imkoniyatni qo‘ldan boy berish. Mashhur investor Bill Gurli aytganidek:

“Agar ishlamaydigan loyihaga sarmoya qilsangiz, eng ko‘pi bilan 1X pulingizni yo‘qotasiz. Ammo Google’ni qo‘ldan boy bersangiz — 10,000X yo‘qotasiz.”

VC dunyosida “qilmaslik xatosi” (errors of omission) “qilish xatosidan” (errors of commission) ancha og‘ir oqibatlarga ega. Yomon startapni qo‘llab, pul yo‘qotish yomon, lekin eng katta imkoniyatni o‘tkazib yuborish butun fond yoki hatto karerangizni o‘zgartirib yuboradigan xatolik. Shuning uchun Mike Maples aytadi: “Xavfni muvaffaqiyatsizlik ehtimoli deb emas, balki ulkan muvaffaqiyat ehtimoli deb o‘ylash kerak.”

VClar shunday fikrlashni o‘zlashtirgan: ular ko‘plab urinishlarning muvaffaqiyatsiz bo‘lishiga tayyor, lekin bitta ulkan g‘alaba barcha yo‘qotishlarni qoplaydi. Bessemer Venture Partners hatto o‘zining “antiportfolio” sahifasini yuritadi, ya’ni ular sarmoya kiritmagan, lekin keyinchalik yirik kompaniyaga aylangan loyihalar ro‘yxatini (Apple, Google, Airbnb, Zoom, PayPal). Ular xatolarini ochiq tan olishni va ulardan saboq chiqarishni afzal ko‘rishadi.

Home run strategiyasi. 20 ta startapdan odatda: 12 – 15 tasi to‘liq muvaffaqiyatsiz bo‘ladi, investorlar hamma pullarini yo‘qotadi. 3 – 4 tasi o‘zini oqlaydi, dastlabki sarmoyani qaytaradi, biroz foyda ham keltiradi. Faqat 1 tasi ulkan daromad beradi (10X yoki 100X). Shu bitta kompaniya barcha zararlarni yopib, fondni yutqazmaydigan qiladi. Shu sababli VClar individual muvaffaqiyatsizliklarga e’tibor bermaydi. Ular butun portfel natijasi haqida o‘ylashadi.

Diversifikatsiya, lekin boshqacha. Oddiy investorlar xavfni kamaytirish uchun bozor bo‘ylab keng tarqalgan diversifikatsiya qilishadi. Masalan, ular Apple, Microsoft, Coca-Cola va Tesla aksiyalarini olib, bitta kompaniya yiqilsa ham boshqalari tortib chiqishini xohlashadi. VC esa bunday qilmaydi: ular o‘nlab startaplarga kichik-kichik ‘bet’ tashlaydi. Ular biladi: o‘nlab urinishlarning aksariyati yiqiladi, lekin bitta ulkan g‘alaba butun portfel natijasini tubdan o‘zgartirib yuborishi mumkin. Masalan, agar fond 20 ta startapdan 19 tasida pulini yo‘qotsa ham, faqat bitta kompaniya, aytaylik, Uber yoki Airbnb, 100X daromad bersa, bu barcha zararlarni yopadi va fondni yirik muvaffaqiyatga aylantiradi. Shuning uchun VClar doimo ‘10X yoki 100X natija’ beradigan yutug‘ini qidiradi.

3M va Post-it saboqlari. Bu zehniyat faqatgina Kremniy vodiysiga hos emas. 3M kompaniyasining mashhur Post-it stikerlari ham avval xato natijasida yaratilgan: kuchli yelim izlashayotganda tasodifan kuchsiz, qayta ajraladigan yelim ishlab chiqilgan. Yillar o‘tib, bu “foydasiz” mahsulot muammoga yechim topib, milliard dollarlik biznesga aylandi. 3M rahbariyati xodimlariga xatolardan qo‘rqmaslikka imkon berdi, “har qanday g‘oyani amaliyotda qo'llab ko‘rish kerak” degan siyosat olib bordi. Ammo keyinchalik kompaniya Six Sigma kabi qat’iy samaradorlik tizimlarini qo‘llay boshlagach, o'zining innovatsion yondashuvini yo‘qotdi. Sababi bunday tizimlar xatoni kamaytirishga qaratilgan, ijodiy xavf-xatarni esa “defekt” sifatida ko‘radi.

Korporatsiyalar va VC mentaliteti. Ko‘plab yirik kompaniyalarda rahbarlar xavfsiz yo‘lni tanlashadi: ular muvaffaqiyatsiz loyihadan qo‘rqishadi, chunki bunga javobgar bo‘lishadi. Ammo amalga oshmagan, lekin ulkan natija berishi mumkin bo‘lgan loyihani e’tiborsiz qoldirishadi. Shuning uchun korporatsiyalar ko‘pincha katta imkoniyatlarni boy beradi.

VClar esa aksincha, xatolarini ochiq tan olishadi, tajriba qilishadi, tez-tez yiqilishadi, lekin oxir-oqibat katta g‘alabalarga erishishadi.

large_3d8e6136b714df9ede35012a2862fb65.jpg

medium_3d8e6136b714df9ede35012a2862fb65.jpg

small_3d8e6136b714df9ede35012a2862fb65.jpg

thumbnail_3d8e6136b714df9ede35012a2862fb65.jpg

3d8e6136b714df9ede35012a2862fb65.jpg

Eslab qolish zarur deyilgan ma'lumot aslida muhim emas. Muhim narsani tabiiy ravishda eslab qolasiz.

Negadir o'qilgan barcha narsani eslab qolish kasallikka aylangan. Bu haqida millionlab marta ko'rilgan yuzlab videolar bor.

Odamlar o'qigan ma'lumotlarini tez unutadilar. Shunda o'zlarini muvaffaqiyatsiz his qilishadi. Vaqtimizni bekorga sarfladik deb o'ylashadi. Aslida o'qishdan maqsad umuman boshqa narsa. Nega kitobdagi har bir so'zni yodlab qolmoqchisiz? Buning sababini bilaman.

Siz aqlli ko'rinishni xohlaysiz. Bu siz uchun beixtiyor maqom belgisidir.

Siz o'z nutqingiz va aqlingiz bilan boshqalarda taassurot qoldirmoqchisiz. Lekin aqlli gapirish yodlashdan kelib chiqmaydi. Aqlli gapirish uchun mavzuni tushunish kerak. Tushunish uchun esa o'rganishga mutlaqo boshqacha yondashish zarur. Maktabda ham yodlash qobiliyatingiz sinalgan. Buning ham foydasi yo'q. Siz to'g'ri javobni belgilash uchun soatlab o'qigansiz. Lekin hayot bunday ishlamaydi. Buni to'g'ri tushunaman.

Siz yaxshiroq qarorlar qabul qilish uchun bilim olmoqchisiz. Ko'proq pul va kuch bilan hayotingizni yaxshilashni xohlaysiz. Shunda kundalik yashash uchun tashvishlanmaysiz. Buni hamma xohlaydi. Lekin faktlarni yodlash bu maqsadga yetishning eng foydasiz yo'lidir.

Dastlab aynan shu haqida gaplashamiz. Biz xotirada qoladigan qilib bilim olish usulini ko'rib chiqamiz. Bu orqali o'zingizga yaxshiroq kelajak yarata olasiz.

Keyin esa sizning qaydlar yozish tizimingiz foydasiz ekanligini muhokama qilamiz. Xatcho'plaringiz ham asosan befoyda. Hatto qadrli "ikkinchi miya" tizimingiz ham ko'p hollarda ish bermaydi. Bu narsa shunchaki xayoliy qoniqish izlovchilar uchun bir o'yinchoq.

O'zini o'zi reklama qilish ko'pchilikka yoqmasligi mumkin. Unda maqolaning keyingi qismiga o'tib keting.

Ikkinchi miya haqida gap ketsa, biz Eden dasturiga Kutubxona, O'quvchi va Belgilash bo'limlarini qo'shdik. Endi siz ijodkorlarning eng yaxshi kontentini o'rgana olasiz. Navbatdagi ommabop mavzuni osongina topasiz. Postlarni nashr etish uchun rejalashtirib qo'yish imkoni ham bor. Bundan tashqari postlar, havolalar va g'oyalarning o'zaro bog'langan kutubxonasini yarata olasiz. Eden ularni siz uchun tartibga soladi. Dastur sizga kalit so'zlar bo'yicha emas, balki ma'no bo'yicha qidirish imkonini beradi. Shuningdek, har qanday Substack maqolasi, X postlari yoki YouTube videoklipini saqlab qo'yishingiz mumkin. Ularning matnini o'qib chiqa olasiz. Muhim joylarini belgilab qo'yish imkoni ham bor. Natijada hech bir g'oyani yo'qotmaysiz. Biz Eden dasturini ommaga to'liq e'lon qilganimiz yo'q. Lekin foydalanuvchilarimiz uning ijodkorlar uchun juda muhim yangilik ekanligini ta'kidlashmoqda.

Ko'pchilik odamlar qanday o'rganishni umuman bilishmaydi. Sababi ular o'rganish jarayonining mohiyatini tushunishmaydi. O'rganishdagi muvaffaqiyatsizlikning asosiy sababi teskari aloqaning yo'qligidir. Buni quyidagicha tasavvur qiling:

Sizda qomatni saqlash maqsad qilinmagan deylik. Bu yerda boshqalarga yoqish kabi yuzaki maqsad haqida gapirmayapman. Qalbingizdan chiqqan chuqur maqsadni nazarda tutyapman. Bunday holatda tuni bilan ichish va ziyofat qilish muammo bo'lib tuyulmaydi. Bu holat teskari aloqa bermaydi. Chunki ertasiga ertalabki yugurish yoki sport zali mashg'ulotlari siz uchun muhim emas. Siz ishga bosh og'rig'i bilan bemalol boraverasiz. Sababi ishdagi natijalaringiz sizni umuman qiziqtirmaydi.

Kibernetika so'zi kiborglarga aloqadordek tuyuladi. Lekin u yunoncha 

 so'zidan olingan. Bu so'z kema boshqaruvchisi yoki rulchi degan ma'noni anglatadi. Ya'ni kemani boshqaradigan shaxs nazarda tutilgan. Kibernetika so'zi bejiz tanlanmagan. Kema boshqaruvchisi teskari aloqa tizimining mukammal namunasidir. U kemani faqat bir marta yo'naltirib qo'ymaydi. Rulchi shamol, to'lqinlar va yo'nalish kabi joriy holatni doimiy kuzatib boradi. U holatni mo'ljallangan yo'nalish bilan taqqoslaydi. Shunga ko'ra kerakli o'zgarishlarni kiritadi. Boshqacha aytganda bu sinov va xato jarayonidir. Hayotda o'z xatolarini payqash imkonini beradigan yo'nalishga ega odamlar juda kam.



Kibernetika aqlli tizimlarning xususiyatlarini namoyish etadi.

HOKpbUVa8AAxV_N.jfif

Maqsad signali asosiy nishon hisoblanadi. Tizim ushbu nishonni saqlab turadi. Datchik qabul qilishni bildiradi. Tizim o'zining joriy holatini o'qiydi. Taqqoslagich farqni ko'rsatadi. Tizim nishon va joriy holat o'rtasidagi farqni hisoblaydi. Bu farq xatolik signali hisoblanadi. Harakatlantiruvchi qism xulqni bildiradi. Tizim xatoni kamaytirish uchun harakat qiladi. Termostat sovuq paytda issiqlikni yoqadi. Oshqozon osti bezi qand miqdori oshganda insulin ajratadi. Bu holatlar tizim ishlashiga misol bo'ladi.

Bu masala mohiyatini yaxshi ochib beradi. Ko'pchilik odamlar yangi narsa o'rganishda kontentga e'tibor qaratishadi. Ular materiallarni to'plashadi. Odamlar ularni interval bilan takrorlash orqali o'zlashtirishga urinishadi. Shuningdek fleshkartalar va kurslardan foydalanishadi. Ular asoslarni o'rganishga harakat qilishadi. Odamlar o'rganishni ma'lumot kiritish jarayoni deb o'ylashadi. Aslida o'rganish ma'lumot chiqarish jarayonidir. Chunki chiqarish jarayoni kiritishni talab qiladi.

Maqsad xatolik signalini yaratadi. Xatolik signali filtrni vujudga keltiradi. Filtr muhimlikni belgilab beradi. Ko'pchilik odamlar o'z ongini keraksiz narsalar bilan to'ldiradi. Ular bu narsalardan hech qachon foydalanishmaydi. Muhimlik eslab qolishni ta'minlaydi.

Odamlar butun umr maktabga borishga o'rgatilgan. Ularga ish topish ham uqtirilgan. Bu ularning deyarli ongsiz maqsadiga aylangan. Bunday odam tabiiy ravishda shu yo'nalishda o'qiydi. Uning xulqi ham shunga moslashadi. Ularga belgilangan taqdir muqarrar ravishda amalga oshadi. Ba'zi odamlar standart yo'ldan borishga qattiq o'rgatilgan. Ular ishdagi maoshdan tashqari pul ishlash imkoniyatlarini sezishmaydi. Ularning miyasi bunday ma'lumotlarni filtrlab tashlaydi. Tug'ilishdan belgilangan hayotiy maqsadlar inson harakatlarini belgilaydi. Bu maqsadlar inson o'qishini ham boshqaradi. Ular birovning g'oyalari qo'g'irchog'iga aylanishgan. Ular o'z hayotini umuman boshqara olishmaydi.

Ba'zida siz o'z qoliplaringizni ongli ravishda yaratasiz. Buning uchun hayotdan nima xohlamasligingizni aniq bilishingiz kerak. Buni hayotdan kutayotgan maqsadlaringiz bilan taqqoslaysiz. Shundagina siz noto'g'ri yo'ldan ketayotganingizni seza olasiz. Siz darhol xatoni payqaysiz. Siz o'z yo'nalishingizni to'g'rilaysiz. Shu jarayon davomida ko'p narsalarni o'rganib borasiz.

Bu mantiqan to'g'ri tuyuladi. Endi amaldagi ishlarga o'tamiz.

 Buning o'ziga xos usuli bor. Avval joriy harakatlaringizga e'tibor qarating. O'zgarmasangiz hayotingiz qanday yakun topishini anglab yeting. Ko'pchilik uchun bu natija unchalik yaxshi emas. Shu manzarani ko'z oldingizga keltiring. Bu holat sizni kuchli hissiyotga to'ldirishiga yo'l qo'ying. Bu hissiy energiyani hayotingizni yaxshilashga yo'naltiring. Shundagina maqsadlaringizni kelajagingiz bilan moslashtira olasiz. Shundagina chinakam foydali o'rganish jarayoni boshlanadi. Bu maktabdagi ta'limga mutlaqo zid. Maktabda o'qishingizni jamiyat belgilab beradi. U yerda maqsadlarni ham jamiyat o'rnatadi.

Keskin harakatlar miyangizni o'zgartiradi. U neyroplastiklikni kuchaytiradi. Mening fikrimcha bitta keskin o'zgarish qilish kerak. Bu ko'plab kichik o'zgarishlardan ko'ra yaxshiroq. Ortga qaytish yo'llarini yo'q qiling. Hayotingizni o'zgartiring.

Siz xohlagan hayot ma'noli loyihalar yakunida yashiringan. Miyangizga bir loyiha sifatida qarang. Tanangiz ham bir loyiha. Munosabatlar va moliyaviy holatingiz ham shunday loyihalardan hisoblanadi. Loyiha bu shunchaki maqsadlar va bosqichlar to'plami. Loyiha o'rganishingiz uchun qolip yaratadi. U ahamiyatsiz shovqinlarni filtrlab tashlaydi. Loyihani oldinga siljitmaydigan narsalarni o'rganishga vaqt sarflamang. Baribir ularni eslab qola olmaysiz. Boshqacha aytganda yangi narsa o'rganishga darhol kirishmang. Buning o'rniga maqsad sari birinchi qadamni tashlang.

Uchinchi qadam. Maxsus bilimlarni izlang.

 Menimcha har bir inson o'zining eng yaxshi qobiliyatini topishi kerak. Bu uning tabiatiga to'liq mos kelishi lozim. Shunday qobiliyat unga o'ziga xoslik beradi. Insonga maxsus bilimlar olib keladi. Bu orqali raqobatda ustunlikka erishadi. Natijada inson o'rnini bosib bo'lmaydigan mutaxassisga aylanadi. Ular faqat shunga diqqat qaratishlari kerak. Ba'zida ishni boshlamaguningizcha buni bila olmaysiz. Bularning barini Naval aytgan.

Maktablar umumiy bilimlarni o'rgatadi. Yoki ular faqat ish uchun kerakli bilimlarni beradi. Ular o'z yo'lingizni topishni o'rgatmaydi. Maktablar sizni bitta o'quv sohasiga qamab qo'yadi. Tadbirkorlik yo'lida ishlashga tayyorlamaydi. U o'zingiz xohlagan ishni qilishga ham yordam bermaydi. O'z ustida ishlash kerakli narsalarni o'rganish jarayonidir. Bu jarayon o'z maqsadlaringizga erishishga yordam beradi. Yana takrorlayman. O'rganayotgandek his qilish uchun umumiy bilimlarni to'plamang.

Bunga bir misol keltiraman. Deylik men After Effects animatsiya dasturini o'rganmoqchiman. Dastur haqidagi umumiy darslarni ko'rish ahmoqlik bo'lardi. Dasturdagi har bir kichik narsani o'rganish ham noto'g'ri. Buning o'rniga o'z loyihangiz bo'yicha aniq tasavvurga ega bo'lishingiz kerak. Loyihani bor bilimingiz bilan boshlaysiz. Agar bilimingiz bo'lmasa qidirishni boshlaysiz. Maqsadingizga eng yaqin bo'lgan maxsus darslikni topasiz. Endi sizda maqsadli filtr bor. Shuning uchun darslikning ko'p qismi foydasiz bo'ladi. Lekin siz loyihani boshlash imkonini beruvchi bitta kichik texnikani topasiz. Siz buni amalda qo'llaysiz. Buni tinimsiz takrorlaysiz. Shu tarzda ko'plab texnikalarni yig'ib olasiz. Keyingi loyihalarni yaratish borgan sari osonlashib boradi.

Gitara yoki boshqa asbobni o'rganishda ham shunday holat kuzatiladi. Siz borib musiqa nazariyasini o'rganmaysiz. Siz chalmoqchi bo'lgan qo'shig'ingizni tanlaysiz. Keyin qo'shiqning birinchi akkordini o'rganasiz. Keyin ikkinchisini mashq qilasiz. Undan keyin uchinchi akkordga o'tasiz. Oxiri uni maxsus usulda sozlashni o'rganib olasiz. Yaxshiroq chalishga yordam beradigan kichik usullarni o'zlashtirasiz. Bir nechta qo'shiqlarni o'rgangach o'zgarishni sezasiz. O'zingizning oddiy qo'shig'ingizni yarata oladigan holatga kelasiz. O'rganish aynan shunday kechadi.

Ikkinchi ongsizlik bosqichi boshlanadi. Eslatma yozish tizimingizni o'chirib tashlang. Men barcha tizimlarni oldin sinab ko'rganman. Ular menga juda yoqardi. Men ishni Roam Research dasturidan boshlaganman. Bu dastur mening yozish uslubimni butunlay o'zgartirdi. Men kuchli g'oyalar bazasini yaratdim. Matn yozishga o'tirganimda doim ulardan foydalanardim.

Bir necha yil oldin men Kortex dasturini yaratdim. U ikkinchi miya dasturi bo'lishi rejalashtirilmagan edi. Lekin yakunda u shunday tizimga aylandi. Keyinroq u baribir inqirozga yuz tutdi. Aslida u to'liq muvaffaqiyatsizlikka uchramadi. U qiyinchilik bilan Eden dasturiga aylandi. Eden hozirda ijtimoiy tarmoqlardagi trendlarni topish uchun eng yaxshi vosita. U ijodkorlar uchun g'oyalarni saqlash imkonini ham beradi.

Shuning uchun ikkinchi miyalar umuman foydasiz demayman. Men shunchaki ulardan noto'g'ri foydalanilmoqda deb hisoblayman. Siz xatcho'plar va eslatmalar saqlab qo'yasiz. Lekin ularni boshqa hech qachon qaramaysiz. Siz o'rganyapman deb vaqtingizni bekorga ketkazasiz. Aslida yuqorida aytilganidek chinakamiga o'rganishingiz mumkin edi.

O'tmishda odamlarda ommalashgan ikkinchi miya bo'lmagan. Ularda shunchaki qaydlar daftari bo'lgan. 

 kitobi aslida shaxsiy qaydlar daftaridir. Unda o'ziga yozilgan eslatmalar va falsafiy fikrlar bor. U umuman nashr etish uchun mo'ljallanmagan. Leonardo da Vinchi minglab sahifalarni eskizlar bilan to'ldirgan. U kuzatuvlar va savollarni ham yozib borgan. Shuningdek u o'zlashtirilgan g'oyalarni ham qayd etgan. Mark Tven va Tomas Jefferson shunday daftarlarga ega bo'lishgan. Ronald Reygan va Montenda ham shunday qaydlar bo'lgan. Lavkraft va Rik Rubin ham bulardan foydalangan. Boshqa ko'plab mashhurlar ham ushbu usulni qo'llashgan. Lekin oddiy odamlar va ular o'rtasida bitta katta farq bor. Ularning g'oyalar to'plami ijod uchun yoqilg'i bo'lib xizmat qilgan. Ularning ixtirolari ushbu daftarlarsiz hozirgidek bo'lmasdi. Ularning musiqalari va asarlari ham mutlaqo boshqacha bo'lardi. Hatto siz bu mashhur insonlarni umuman tanimasligingiz mumkin edi.

Biror narsa yaratganingizda ongingiz kerakli g'oyalarni ishlab chiqaradi. Bu g'oyalar asar sifatini oshiradi. Lekin ongingizning ishlash quvvati baribir cheklangan. Ba'zida u sizga umuman yordam bermaslikka qaror qiladi. Oqibatda ijodiy inqirozga tushib qolasiz. Seneka o'ziga xos o'xshatish ishlatgan. Ko'plab gullardan gulchang yig'ish kerak. Keyin uni o'z asalingizga aylantirishingiz lozim. Zamonaviy tilda aytganda haqiqiy rassomdek o'g'irlang. Bu yozuvchi inqiroziga qarshi davodir. Matnlaringiz va videolaringiz uchun g'oyalar topilmaydi. Chunki sizda tayyor olinadigan g'oyalar ombori yo'q. Ushbu xatdagi har bir narsa oldin saqlangan materiallardan olingan. Ular maqolalar va videolardan iborat. Shuningdek ijtimoiy tarmoqlardagi postlar va tasodifiy g'oyalar ham bor.

Fikrimni tushundingiz deb o'ylayman. Lekin aslida buni qanday quramiz. Biz qanday qilib raqamli qaydlar daftari yarata olamiz. Yoki ikkinchi ongni qanday shakllantiramiz. Bu tizim butun umr bizga xizmat qilishi kerak. G'oyalar yo'qolib ketadigan tartibsiz eslatma dasturiga aylanib qolmasligi lozim.

To'g'ri dasturni tanlang. Yoki o'z sun'iy intellekt tizimingizni yarating.

Sun'iy intellektning aqlliligiga ortiqcha hayratlanmang. U o'z o'rnida juda ahmoq tizim. Katta ma'lumotlarda oddiy vazifalarni bajarish uchun uning tezligidan foydalaning. Bu fikrni Devon Eriksen aytgan.

Aksariyat eslatma dasturlari qo'lda boshqarishni talab qiladi. Ikkinchi miya dasturlari ham shunday ishlaydi. Ba'zilarida sun'iy intellekt chati mavjud. Bu juda foydali xususiyat. Lekin ularda eng muhim funksiya yetishmaydi. G'oyalaringiz bo'shliqda yo'qolib ketmasligi kerak. Sizning ijodiy ishingiz ularni qayta topish qobiliyatingizga bog'liq. Bu yerda sizda ikkita tanlov bor. Maqsadimiz g'oyalarni tashlash uchun qulay joy topish. Keyin loyihamiz uchun keraklilarini osonlik bilan topa olishimiz lozim.

Birinchi variant o'z bilimingizni bir joyda saqlashni nazarda tutadi. Buning uchun Claude Code va Obsidian birikmasidan foydalaning. G'oyalarni topish uchun sun'iy intellektdan foydalanasiz.

Ikkinchi variant MyMind yoki Eden kabi dasturlarni ishlatish. Bu dasturlar avtomatik teglar qo'yadi. Ular bilimlaringizni toifalarga ajratadi. Dastur o'zaro bog'liq bo'lmagan g'oyalarni birlashtira oladi. Natijada sizda yangi fikrlar paydo bo'ladi.

Birinchi variant uchun internetda ko'plab darsliklar mavjud. Bu usul hozir juda mashhur. Odamlar Notion shablonlarini Claude ko'nikmalariga almashtirishdi. Bu shunchaki vaqtinchalik urf hisoblanadi. O'zingiz buni qanday qilish bo'yicha asosiy ko'rsatmalarni keltiraman.

Obsidian va Claude dasturlarini kompyuterga yuklab oling. Claude Code dasturini oching. Kompyuteringizdagi Obsidian jildini ishchi jild sifatida tanlang. G'oyani saqlash ko'nikmasini yarating. Claude dasturidan yangi ko'nikma yaratishni so'rang. Bu ko'nikma kiruvchi xatlar jildida aniq sarlavhali eslatma yaratsin. Kiruvchi xatlarni ishlash ko'nikmasini yarating. Claude dasturi xatlaringizni ko'rib chiqishini so'rang. U teglar qo'shishi kerak. Dastur ularni to'g'ri jildga o'tkazishi zarur. U bog'liq eslatmalarga havolalar ham qo'shishi lozim. Claude dasturidan toifalash tizimini belgilashda yordam so'rang. Shunda u qaysi teglarni ishlatishni bilib oladi.

Bu usul sizga g'oyalar va bilimlarni saqlash imkonini beradi. Siz eslatmalar va qaydlarni ishonchli vositada saqlaysiz. Keyin istalgan vaqtda Claude dasturiga murojaat qila olasiz. Undan o'zingiz yozyatgan g'oyaga aloqador barcha narsani qidirishni so'raysiz.

Bu usul ko'pchilik g'oyalarni topishda yaxshi ish beradi. Lekin yaxshi ijodiy ish yangi bog'liqliklardan kelib chiqadi. U kalit so'zlarni qidirishdan paydo bo'lmaydi. Sun'iy intellektning sinonimlarni qidirishi ham yetarli emas. Bularning barchasini qo'lda qilishni xohlamasligingiz mumkin. U holda MyMind kabi dasturlardan foydalaning. Bu dastur istalgan havola yoki g'oyani bitta katta kutubxonaga saqlash imkonini beradi. Bu kutubxonada qidirish juda oson.

Eden dasturi ham xuddi shunday ishlaydi. Istalgan narsani tezda kutubxonangizga saqlay olasiz. Lekin u yanada mukammalroq imkoniyatlarga ega. Siz biron maqola yoki video havolasini saqlashingiz mumkin. Dastur darhol uning matnini ajratib oladi. Siz undagi muhim joylarni belgilab qo'ya olasiz. Bundan tashqari Kindle bilan ulanish imkoniyati bor. Barcha oldingi belgilangan matnlarni ko'chirib o'tkaza olasiz. Bular ijod uchun juda kuchli yoqilg'i.

MyMind va Eden boshqa dasturlardan keskin farq qiladi. Kutubxonangizga qo'shilgan har bir narsa avtomatik tarzda belgilanadi. Dastur ularni toifalarga ajratadi. Tizim ularni aniq joylashtiradi. Siz Claude dasturi bajaradigan bir xil qidiruvni amalga oshira olasiz. Bunda sun'iy intellekt cheklovini sarflab o'tirmaysiz. Eden dasturida maxsus ulanish protokoli ham bor. U orqali bazangizni Claude bilan bog'lashingiz mumkin. Eden dasturi ijodkorlar uchun ajoyib qidiruv tizimini taklif etadi. O'z sohangizda qaysi postlar mashhurligini topa olasiz. Ularni to'g'ridan to'g'ri kutubxonangizga saqlab qo'yasiz.

MyMind dasturida bu xususiyat borligiga to'liq ishonchim komil emas. Lekin Eden ma'no bo'yicha qidirish imkoniyati bilan ajralib turadi. Obsidian nimalar bog'liqligini ko'rsatadi. Eden esa nimalar yaqinligini topib beradi. Chunki har bir g'oya minglab raqamlar bilan kodlanadi. Bu raqamlar g'oya uchun aniq manzil vazifasini bajaradi. G'oyalarda bir xil so'zlar bo'lmasligi mumkin. Shunga qaramay ularni oson topish mumkin. Shu sababli g'oyani saqlab qo'yib unutishingiz mumkin. Uni kerak bo'lgan paytda aniq topishingizga ishonchingiz komil bo'ladi.

HOKrEGFaEAAW8Zn.jfif

U yangi bog'liqliklarni osongina topadi. Buning uchun butun bilimlar bazasini qayta qidirish shart emas. Shunda yuz minglab sun'iy intellekt tokenlari sarflanmaydi.

Siz vektor ma'lumotlar bazasini boshqarishni xohlamasligingiz mumkin. API va indekslash skriptlari bilan ishlash ham qiyin. Eslatmalar o'zgarganda ularni qayta kiritish muammo tug'diradi. Fayllar nomi o'zgarganda indeksni moslashtirish kerak. Fayllar o'chirilganda ham indeksni yangilash talab etiladi. O'zgarmagan ma'lumotlar uchun keshdan foydalanish xarajatlarni kamaytiradi. Bularning barchasi ortiqcha tashvish.

Barcha vositalar buni bepul bajaradi. Lekin siz chinakam ikkinchi ongsizlikni xohlashingiz mumkin. Yozish vaqtida undan qidiruv uchun foydalana olasiz. Ijod qilish yoki loyihalar yaratishda ham u asqotadi. Bunday holatda Eden dasturini sinab ko'rishga arziydi.

Ideal ongingizni eng yaxshi ifodalaydigan g'oyalarni saqlang.

Endi sizda g'oyalarni tashlash uchun qulay joy bor. Ularni tartibga solish haqida qayg'urish shart emas. Odamlar faqat keyinroq topish uchun narsalarni tartibga soladi. Biz bu muammoni endigina hal qildik. Endi u yerga hamma narsani tashlayvermang. Sun'iy intellekt har qanday narsani yarata oladi. Bunday paytda tanlab olish har qachongidan ham muhimroq. Sizga ilhom beruvchi g'oyalar uchun saralangan makon kerak. Bu ijtimoiy tarmoq lentasidagi cheksiz shovqinga butunlay zid.

Siz yozuvchi yoki ijodkor bo'lishingiz mumkin. Yoki mustaqil ishlashga harakat qilayotgan odamdirsiz. Demak siz o'z g'oyalaringiz orqali auditoriya yig'ishingiz kerak. Hozirda odamlar sizni kontentingiz uchun kuzatmaydi. Axborot topish uchun Google va sun'iy intellekt bor. Bir tugmani bosish orqali ko'plab ma'lumotlarni topish mumkin.

Odamlar sizni dunyoqarashingiz uchun kuzatadi. Ular sizning fikringiz va talqiningizga qiziqadi. Sizning shaxsiyatingiz va hikoyangiz ularni jalb qiladi. Bularning barchasi dunyoqarashingizni tashkil etuvchi g'oyalardan kelib chiqadi. Siz bu g'oyalardan dunyoni anglash uchun foydalanasiz.

Bunga bir misol keltiraman. Men voqelik tabiati haqida suhbatlashishim mumkin. Shunda miyam tarix va integral nazariya haqidagi g'oyalarga o'tadi. Spiral dinamika va boshqa tushunchalar ham yodimga tushadi. Miyam shu g'oyalarga o'tadi. Men ularni suhbat uchun eng foydali ko'zoynak deb bilaman. Boshqa g'oyalar ko'pincha samarasiz bo'ladi. Meni qiziqtirgan g'oyalar esa ulardan ko'ra ko'proq ma'noga ega.

Siz aynan shunday g'oyalarni saqlashingiz kerak. Siz ideal ongingizni eng yaxshi ifodalovchi katta bilimlar to'plamini saralaysiz. Aslida sizning dabdabali eslatma tizimingiz aynan shu maqsadda yaratilgan.

Siz shunchaki bu g'oyalarni o'zingizning bir qismingizga aylantira olmadingiz. Odatda bu fikrlash va yozish orqali amalga oshadi. G'oyalarni ommaga ulashish ham muhim. Shunda siz bozordan teskari aloqa olasiz. Bu jarayon eng yaxshi g'oyalarning g'alaba qozonishiga imkon beradi. Buni qanday amalga oshirish mumkin?

Ko'proq kitob o'qiysiz. O'z qiziqishingizga ergashasiz. Ijtimoiy tarmoqlarni bemaqsad varaqlashdan voz kechasiz. Yaxshi g'oyalar yaratuvchi mualliflar va mutafakkirlarning saralangan ro'yxatlarini qabul qilasiz. Izlanish uchun maxsus vaqt ajratasiz. Chunki yozuvchi yoki ijodkor sifatida ishingizning sakson foizi aynan shundan iborat. Ishingizning qolgan qismi shu izlanishlarni birlashtirish. Siz ularni boshqa odamlarga foydali narsaga aylantirasiz.

 Ijod qilish orqali ideal ongingizni yarating.

Keling ushbu davrani yopamiz. Bizda bilimlarni saqlash va olish tizimi bor. Endi uni amalda qo'llash uchun bizga loyiha ham kerak. Aks holda mehnatimiz zoya ketadi.

Biz hali ham maxsus bilimlarni yig'mayapmiz. Chunki bizda o'rganish uchun sabab yo'q. Biz ongimizga maxsus qolip bermayapmiz. Busiz ong g'oyalarning muhimligini aniq ko'rsata olmaydi. Buni oldinroq muhokama qilgan edik.

Bizning butun maqsadimiz aynan shundan iborat.

Biz aqlliroq bo'lishni xohlaymiz. O'rgangan narsalarimizni eslab qolishni istaymiz. Nutqimiz ravon eshitilishini xohlaymiz. Bunga yuzaki sabablar ham turtki bo'lishi mumkin. Lekin hayotimizning natijasi qabul qilgan qarorlarimizga bog'liq. Bizning aql darajamiz bu qarorlarga ijobiy ta'sir qiladi. O'z qadrimizni ifoda eta olish qobiliyatimiz ham muhim rol o'ynaydi.

Nima yaratish kerakligini sizga men ayta olmayman.

Lekin yozishga qiziqsangiz men o'z jarayonimning bir qismini ulashaman. Bu usul yaqinda boshqa bir insonga ham yordam berdi. Substack maqolasini yoki YouTube ssenariysini yozishni xohlashingiz mumkin. Yoki X platformasi uchun maqola yozarsiz. Bunday holatda men quyidagi ishlarni qilgan bo'lardim.

 Mavzu tanlang. Bu hammaga tushunarli holat. Eng yaxshi mavzular natija va qiziqish kesishmasida joylashadi. Natija oldindan muvaffaqiyat qozongan mavzularni anglatadi.

Buni mashhur bo'lib ketgan ijtimoiy postlarni saqlash orqali topasiz. Yoki maxsus izlanish vositasidan foydalanishingiz mumkin. Bu vosita ajoyib kontentni topish imkonini beradi. U orqali ijodkorning eng yaxshi postlarini o'rgana olasiz.

Hozir yozayotgan ushbu maqolam ham tayyor mavzuga asoslangan. U o'qigan hamma narsani eslab qolish haqida. Bu mavzu sanoqsiz marta ommalashgan. Lekin men unga o'zimning teskari yondashuvimni qo'lladim. Qiziqish siz o'rganishni xohlagan mavzularni bildiradi. Ular sizda katta ishtiyoq uyg'otadigan g'oyalardir.

Siz yozmoqchi bo'lgan mavzuni tanlashingiz kerak. U ijtimoiy tarmoqlarda unchalik yaxshi natija bermasligi mumkin. Siz bu mavzuni oldin muvaffaqiyat qozongan mavzu bilan birlashtirishingiz lozim. Shunda o'zingiz xohlagan narsa haqida yoza olasiz. Bu orqali mavzuning ommalashish imkoniyatini oshirasiz. Aksariyat yangi boshlovchilar aynan shu yerda xatoga yo'l qo'yishadi.

 Miyani bo'shatish. Keyin reja. Undan so'ng qoralama. Hali yozishni boshlamang. Yozuvchilar shunchaki bitta sahifani ochib kutib o'tirishmaydi. G'oyalar o'zidan o'zi tartib bilan tizilib qolmaydi.

Ishni miyadagi barcha fikrlarni to'kishdan boshlang. Siz yozayotgan mavzuga mos keladigan barcha g'oyalarni yozib chiqing. Eslatmalar va havolalaringizni ko'rib chiqing. Ularni ham ushbu ro'yxatga qo'shing.

Keyin reja yordamida tuzilma yaratishni boshlang. Barcha yozib olingan g'oyalaringizni oling. Ularni umumiy hikoya qilish qolipiga joylashtirishga harakat qiling. Bu qolip muammo, tushuncha va yechimdan iborat. G'oyalarni rejadagi ushbu bo'limlarning har biri ostida tartibga soling.

Shundan so'ng reja va g'oyalaringizni ochiq holda saqlang. Bilimlar kutubxonangiz ham tayyor tursin. Siz g'oyalarni haqiqiy qoralama shaklida birlashtirasiz. Shu jarayonda bu ma'lumotlardan bemalol foydalanasiz.

Qiyinchiliklarni bartaraf etish uchun sun'iy intellektdan foydalaning. Lekin u sizning o'rningizga yozmasin.

Men kelgusi xatda sun'iy intellekt yozishi haqida fikrlarimni bildiraman. Yozish uchun sun'iy intellektdan foydalanmang deyishimning o'z sababi bor. Aslida men o'z e'tiqod va fikrlaringizni ifodalash uchun undan foydalanmang demoqchiman. Hozir Substack platformasida sun'iy intellekt matnini aniqlagich bor. Endi odamlar ba'zi akkauntlar sun'iy intellektdan qanday foydalanishini ko'rsatishni boshlaydilar. Ba'zilar mening maqolalarimda ham sun'iy intellekt yozuvi borligini ta'kidlashdi. Bunday tor fikrlamang.

Ha men sof ma'lumot berayotganda matnni to'g'ridan to'g'ri sun'iy intellektdan ko'chiraman. Bunga Greyterning ego rivojlanishining to'qqiz bosqichi haqidagi izohlar misol bo'ladi. Bu Google qidiruvidan olinadigan xuddi shunday ma'lumot. Buni o'z so'zlarim bilan qayta yozishga vaqt sarflamayman. Chunki buning umuman keragi yo'q. Bu o'zimga va o'quvchiga nisbatan hurmatsizlik.

O'z fikr va e'tiqodlaringizni ifodalashga urinishda katta ma'no bor. Sun'iy intellektga qarshi odamlar buni eplay olishmaydi. Ular o'zlarining yangi dini sababli tor dunyoqarashda qolib ketishgan. Men qiyinchiliklarni bartaraf etish uchun sun'iy intellektdan foydalanish haqida gapirdim. Bunda malaka oshirish jarayonini nazarda tutyapman. Siz undan kurs yoki ustoz kabi foydalanishingiz kerak. U sizga muharrir kabi yordam berishi lozim.

Maqolangizni qanday tuzishni bilmasligingiz mumkin. U holda g'oyalaringiz mos kelishi mumkin bo'lgan tuzilmalar ro'yxatini so'rang. Keyin nima yozishni bilmay qolsangiz ham undan so'rang. Undan maqola davom etishi mumkin bo'lgan yo'nalishlarni taqdim etishni iltimos qiling.

Biror narsani tushunmasangiz u haqida izlaning. O'tmishdagi yozuvchilar ham shunday qilishgan. Ular to'g'ri ma'lumot topish uchun internetni titkilashdek samarasiz usuldan foydalanishgan.

Xulosa qilib aytganda sizning aqlingiz borligiga ishonaman. Nima nashr etilishini yakunda aynan siz hal qilasiz. Matn siz xohlagan qadriyatlar va g'oyalarni ifodalamasligi mumkin. Unda kerakli e'tiqodlar ham bo'lmasligi ehtimoli bor. U holda matnni kerakli holatga kelguniga qadar tahrirlang.

Gapni shu yerda yakunlayman. Chunki aytadigan gaplarim hali juda ko'p. Ularni boshqa xatga saqlab qo'yaman.

small_HOKrxbfa0AAEcdH.jfif

thumbnail_HOKrxbfa0AAEcdH.jfif

HOKrxbfa0AAEcdH.jfif

Professor Ilya Strebulaev shunday deydi: ko‘plab mahsulotlar bundan 10–15 yil oldin umuman mavjud emas edi: Zoom, Alexa, Instagram, Uber, Apple Watch. 1 million foydalanuvchiga erishish uchun ketgan vaqt esa:

Netflix — 3,5 yil
Twitter — 2 yil
Facebook — 10 oy
Spotify — 5 oy
Instagram — 2,5 oy
iPhone — 74 kun
ChatGPT — 5 kun.

Uning fikricha, bunday disruptsiyaning ortida asosiy 3 omillar bor va ular quyidagicha:

Mur qonunini 1965-yilda Intel kompaniyasining asoschilaridan Gordon Moore ilgari surgan. Uning asosiy mazmuni shunday: har ikki yilda mikrosxemadagi tranzistorlar soni taxminan ikki baravar oshadi va shu bilan birga kompyuterlarning hisoblash quvvati ortadi, narxi esa pasayadi. Ya'ni, 1970-yillarda bir nechta tranzistor sig‘adigan chiplar ishlab chiqarilgan bo‘lsa, hozir milliardlab tranzistorlar joylashadi. Shu sababli telefonlar, noutbuklar, superkompyuterlar har yili arzonlashib, yanada kuchliroq bo‘lib boryapti.

Misol uchun, 1980-yillarda faqat yirik kompyuterlarda ishlash mumkin bo‘lgan dasturlarni hozir oddiy smartfon bajarib qo‘ya oladi yoki 2007-yilda chiqqan birinchi iPhone bugungi kundagi arzon smartfonlardan ham sustroq.

Metcalfe qonuni 1980-yillarda amerikalik muhandis va tadbirkor Robert Metcalfe tomonidan shakllantirilgan. Bu qonunga ko‘ra, tarmoqning qiymati foydalanuvchilar soni oshgani sayin kvadrat tarzida ortadi (n²). Ya’ni, 10 kishi ulanadigan tarmoq 100 ta aloqaga ega bo‘ladi. 100 kishi bo‘lsa, 10 000 ta aloqaga chiqadi. Har yangi foydalanuvchi qo‘shilganda, butun tarmoq qiymati ortadi.

Misol uchun, 2004-yilda ishga tushirilganda Facebook’da atigi bir necha ming talaba foydalanuvchi bor edi, qiymati juda cheklangan edi. 2012-yilda esa foydalanuvchilar soni 1 milliardga yetdi.

Power Law (Kuch qonuni)ning asoslari, XVII asrda italiyalik olim Vilfrido Pareto (Vilfredo Pareto, 1896) boylik taqsimotini o‘rganib, mashhur 80/20 qoidasini kashf qilinishiga to'g'ri keladi. Venchur kapital olamida “Power Law” atamasini keng ommalashtirganlardan biri esa - Peter Thiel (PayPal asoschisi). Kuch qonuni shuni anglatadiki, ko‘plab jarayonlarda natijalar teng taqsimlanmaydi, balki ozchilik juda katta ulushni egallaydi.

ga ko’ra, global qidiruv bozorining 79.1% ulushini egallagan. Bing, Yahoo va boshqalar esa qolgan ozgina bozor uchun kurashmoqda.

 Har qanday innovatsion disruptsiyaning ortida uchta omil yotadi: Mur qonuni texnologiyani tezlashtiradi, Metcalfe qonuni tarmoqqa qiymat qo‘shadi, Power Law esa natijani ozchilik foydasiga keskin taqsimlaydi.

small_Alisher Sa'dullayev Stanford.jpg

thumbnail_Alisher Sa'dullayev Stanford.jpg

Alisher Sa'dullayev Stanford.jpg

2007-yilda Sequoia Capital San-Fransiskodagi “Pane e Vino” restoranida 1,2 million dollarlik chek yozadi. Evenflow Inc nomli kichik startapga tikilgan bu sarmoya keyinchalik Dropbox yaralishiga sabab bo‘ldi. U 10 yil ichida 2 milliard dollarlik daromad olib keldi.

O‘sha paytda fayllarni ulashish texnologiyalari bozorida raqobat juda kuchli edi. Mashable shu yo‘nalishda 80 ga yaqin startapni sanab o‘tgan, lekin ko‘pi muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Dropbox esa hatto ro‘yxatda ham bo'lmagan. Shunga qaramay, Sequoia investorlari uning kelajagini ko‘ra olgan. Boshqa venchur kapitalchilar ham keyinchalik Instagram kabi startaplarni “ofisdan tashqarida” uchratgan: Instagram milliard dollarlik kompaniyaga aylanishidan oldin “Burbn” nomli oddiy ilova edi. Kevin Systrom (Instagram asoschisi) Stiv Anderson (Baseline Ventures investori) bilan tasodifan barda uchrashib qoladi. Kevin Systrom unga iPhone’dagi dastlabki prototipni ko‘rsatadi va Anderson ko‘p o‘tmay startapga sarmoya kiritadi. Shu kichik sarmoya Instagram’ning yanada rivojlanishiga sabab bo’ladi.

VC’lar o‘zlari qiziqqan startap asoschilarining e’tiborini qozonish uchun uzoq yo‘l bosishga tayyor. Masalan, Sequoia va uning hamkori Jim Goetz “Early Bird” deb ataladigan tizim yaratishadi. Bu tizim ilovalar faolligini kuzatib, tez o‘sayotgan ilovalarni erta aniqlashga yordam berardi. 2010-yilda birdaniga tizim kuchli signalni aniqladi: bir ilova o‘nlab mamlakatlarda yuklab olish soni bo‘yicha reytinglarda topga chiqadi. Bugun WhatsApp yer yuzidagi har to‘rt kishidan biri ishlatadigan ulkan messenjer. Ammo o‘sha paytda uni osongina ko‘zdan qochirish mumkin edi, chunki ilova AQSh reytinglarida quyi o‘rinlarda.

Sequoia WhatsApp’ga investitsiya qilishga qaror qiladi. Lekin qanday qilib? Asoschilar sarmoya qidirmayotgan, ular butunlay o‘z-o‘zini moliyalashtirayotgan edi. Ular investorlarning xatlarini o‘qimasdi. Hatto tashrif buyurish mumkin bo‘lgan ofis manzili berishmasdi. Ularning “ofisi” Google’ga yaqin joyda ekanini haqida gap tarqalganida ham, aniq manzil noma’lum bo‘lib qolgan. WhatsApp ilovasining asoschilarini topish maqsadida Sequoia vakillari shunchaki Mountain View ko‘chalarida, 12 kvadrat mil bo‘lgan shaharchani aylanib yura boshlaydilar. Bir necha oy o‘tgach, Sequoia WhatsApp’ga 8 million dollar sarmoya kiritishga muvaffaq bo‘ladi va taxminan 11 foizlik ulushni oladi. Oradan ko‘p o‘tmay, 2014-yilda Facebook WhatsApp’ni 19 milliard dollarga sotib oladi.

Bu misollar bir narsani ko‘rsatadi: korporativ menejerlar odatda ichki loyihalarga e’tibor beradi, venchur kapitalchilar esa tashqaridan loyihalarni izlaydi. Yana bir farq: kompaniyalarda ko‘pincha pul ham, iste’dod ham bor. Yetishmaydigan narsa bu yangi g‘oyalar. VC’lar esa yiliga minglab startaplarni ko‘radi. VC’lar yangi loyihalarni o‘tkazib yubormaslik maqsadida “to‘rt devor tashqarisiga chiqishadi”.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, dastlabki investitsiyalarning yarmiga yaqini tavsiyalar orqali jalb etiladi. Ya’ni do‘st, professor yoki hatto oddiy suhbat orqali. Masalan, Venrock’dan Cami Samuels oddiy suhbatlar orqali bir nechta startaplarga investitsiya kiritgan.

LinkedIn.
Reid Hoffmanda faqat g‘oya bo’lgan vaqtlarda hech kim LinkedIn’ni hozirgidek ulkan tarmoq bo‘lishini o‘ylamagan. Ammo u PayPal’da ishlagan paytida kuchli tanish-bilishlari (networking) bo‘lgan. Shu networking orqali sarmoya oladi: avval Peter Thiel, keyin boshqa “PayPal Mafiyasi” a’zolari unga sarmoya kiritadi. Bugun LinkedIn’da 1.20 milliarddan ortiq foydalanuvchi bor.

Google.
Stenfordning ikki nafar talabasi Larri Peyj va Sergey Brinda qidiruv tizimi prototipi bor, ammo puli yo‘q edi. Ular professorining tanish-bilishlari orqali Andy Bechtolsheim bilan tanishishadi. U qisqa demo versiyasini ko‘rishi bilan, shu paytning o‘zida 100 ming dollarlik chek yozadi. Bu Google’ning ibtidosi edi.

large_4 devor.jpg

medium_4 devor.jpg

small_4 devor.jpg

thumbnail_4 devor.jpg

4 devor.jpg

-Qanday qilib bozorda yetakchi bo’lish mumkin?

Professor Ilya Strebulaevning bu savolga javobi shunday:

Venchur Kapital (Venture Capital) bilan qo‘llab-quvvatlangan kompaniyalar.

Ko‘plab VC (Venture Capital) mablag‘i olgan startaplar dunyo va moliya bozorlarini o‘zgartirib yubordi. Bugun bozor kapitallashuvi bo‘yicha AQShning eng yirik o‘nta kompaniyasidan yettitasining – NVIDIA, Microsoft, Apple, Amazon, Alphabet Inc. (Google), Meta (Facebook) va Tesla – tarixi bir xil ildizga borib taqaladi: ularning barchasi yoshlik davrida VCdan mablag‘ olgan. Birgalikda ular taxminan 18,6 trillion dollar bozor qiymatini tashkil qiladi, bu esa eng yirik 10 talikning umumiy kapitallashuvining 86 foizini qamrab oladi. Shuningdek, Netflix va Palantir kabi boshqa VC-mablag‘li kompaniyalar ham “top-10” ga kirish uchun kurashmoqda.

O‘ntalikka kirgan yagona VC bilan bog‘liq bo‘lmagan kompaniyalar – Broadcom va ikki moliyaviy firmalar: Berkshire Hathaway hamda JPMorganChase.

Bunday katta ulush nafaqat moliyaviy muvaffaqiyatni anglatadi, bu kompaniyalar bizning yashash, ishlash va bog‘lanish tarzimizni tubdan o‘zgartirdi, moliya bozorlariga ta’siridan ham ancha kengroq darajada. Professorning tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, ushbu o‘zgarishlarning sababi AQSh venchur kapital industriyasi hisoblanadi.

Bu ustunlik AQSh VC ekotizimining yetakchiligini ko’rsatadi. 1970-yillarning oxirida ERISA islohotlari pensiya fondlariga VCga investitsiya kiritishga ruxsat bergach, sohada kuchli sur’at boshlandi.

Bugun boshqa hududlar ham o‘z VC bilan qo‘llab-quvvatlangan gigantlarini yaratmoqda – Xitoyning texnologiya kompaniyalaridan tortib, Yevropaning paydo bo‘layotgan “unicorn”lariga qadar – biroq AQSh startaplarni trillion dollarlik kompaniyalarga aylantirish uchun zarur infratuzilma va tajribani yaratishda bir necha o‘n yillik ustunlikka ega.

large_Venture_capital.jpg

medium_Venture_capital.jpg

small_Venture_capital.jpg

thumbnail_Venture_capital.jpg

Venture_capital.jpg

Siz hali o‘z imkoniyatlaringiz chegarasiga yaqin ham bormagansiz. Agar o‘sha kuchni qanday ochishni o‘rgansangiz, ko‘pchilik imkonsiz deb hisoblaydigan ishlarni amalga oshira olasiz.

Afsuski, ko‘pchilikda muvaffaqiyat haqidagi tushuncha butunlay teskari shakllangan. Ular biror natijaga erishish uchun xuddi o‘zlari havas qiladigan tadbirkorlar kabi kuniga 12 soat tinimsiz mehnat qilish kerak, deb o‘ylashadi.

Haqiqat shundaki, sizning o‘z mas’uliyatlaringiz bor. Men buni tushunaman. Ayrimlaringiz shunchaki sehrli yo‘l bilan qo‘shimcha vaqt topa olmaysiz. Sizning ishingiz, farzandlaringiz yoki turmush o‘rtog‘ingiz bo‘lishi mumkin. Bularning barchasi muhim.

Bu shuni anglatadiki, sizda yaxshiroq kelajak uchun ajrata oladigan, ehtimol, kuniga atigi bir soat vaqtingiz bordir.

Va bu ajoyib holat, chunki siz 365 soat ichida hayotingizni tubdan o‘zgartira olasiz.

•	Kelajagingiz uchun bitta aniq tasavvur.

Agar siz birovning orzularini ro‘yobga chiqarish uchun 8 soat sarflay olsangiz, o‘z orzularingiz uchun 1 soat ajrata olasiz.

Sizga ko‘proq vaqt kerak emas. Sizga bor vaqtingizdan maksimal darajada foydalanish imkonini beruvchi teran aniqlik kerak. Va siz harakatlaringiz hayotingizda o‘zgarish yasayotganini his qilishingiz lozim.

Muvaffaqiyatli ijodkorlar va rahbarlarda (qaysiki muvaffaqiyat uchun o‘z hayotini qurbon qilmaganlarda) men sezgan bir qonuniyat shundaki, ular jismonan juda kam ishlashgan, lekin odamlar ularni mehnatkash deb bilishadi.

Aqlan esa ular doim fikrlashgan, reja tuzishgan va strategiyalar ishlab chiqishgan. Ular o‘z xayollarida ishlashgan. G‘oyalari aniq bo‘lgach esa, ular boshqalar raqobatlasha olmaydigan tezlikda harakatga kirishishgan.

Samaradorlik xuddi fitnesga o‘xshaydi; siz ovqatlanmasdan va uxlamasdan kuniga 8 soat shug‘ullanib, o‘sishga erishishni kutmagan bo‘lardingiz. Xuddi shu narsa aqlga ham tegishli.

1.	Yaratish (Qurish) – Mahsulot, xizmat yoki brend kabi biror loyihani hayotga tatbiq etish uchun qilinadigan chuqur va qizg‘in mehnat.

2.	Qo‘llab-quvvatlash – Marketing yoki mijozlarga xizmat ko‘rsatish kabi, siz yaratgan narsani yuritish uchun tizimlashtirilgan, barqaror va ko‘pincha takrorlanuvchi ishlar.

3.	Tiklanish – Deyarli hamma e’tiborsiz qoldiradigan ongosti ishi. Bu dam olish, hordiq chiqarish va diqqatni zo‘riqtiruvchi stressdan xoli bo‘lishdir; aynan shu holat ishingiz kelajagini belgilovchi inqilobiy g‘oyalar tug‘ilishiga imkon beradi.

Demak, sizning maqsadingiz – o‘zingiz istagan ish bilan to‘liq vaqt davomida shug‘ullana oladigan darajaga yetguningizcha, kuniga bir soatdan "yaratish" bo‘lishi kerak. Shundan so‘nggina siz "qo‘llab-quvvatlash" ishiga o‘tish haqida o‘ylashni boshlaysiz.

Chalg‘ituvchi omillarni va sizga dushman bo‘lib tuyuladigan ichki ovozni qanday yengib o‘tasiz?

Har kuni harakat qilish uchun tuganmas motivatsiya manbaini qayerdan topasiz?

Ushbu savollarning javobi hayotingizning katta qismini belgilab beradi.

Siz bilan "chuqur samaradorlik" bo‘yicha 6 ta g‘oyani bo‘lishmoqchiman. Bu shunchaki "o‘tir va ishla" degani emas, chunki bu gap yetarlicha aytib bo‘lingan va ko‘rinib turibdiki, hammaning ham muammolarini hal qilib bermagan.

Sizga mohiyatni tushunish kerak. Biz diqqat psixologiyasini, chalg‘ituvchi omillar qanday ishlashini va nihoyat, o‘sha kunlik bir soatingizni samarali qilish uchun foydalanishingiz mumkin bo‘lgan qoidalar to‘plamini (protokolni) tahlil qilib chiqishimiz zarur.

Bu X (Twitter)ni portlatib yuborayozgan o‘tgan maqolaning 2-qismi — uzr, Ilon.

Bunisi ham xuddi shunday keng qamrovli bo‘ladi. Bu samaradorlik bo‘yicha to‘liq mahorat darsi bo‘lib, siz bitta maqolaning o‘zidan 10 ta kitobga teng bilim olishingiz mumkin.

Mening umidim shuki, bu maqola orqali sizda hayotdan nima istashingiz va unga qanday erishish borasida aniqlik his qilishdan boshqa tanlov qoldirmayman.
Shu sababli, matn uzun bo‘ladi. Sizdan so‘raydiganim faqat shu: butun diqqat-e‘tiboringizni qarating. Agar hozir vaqtingiz bo‘lmasa, uni saqlab qo‘ying va keyinroq qaytib o‘qing.

I – Nega o‘tirib ishlash shunchalik qiyin?

Ichki kechinmalarning eng maqbul holati — bu ongda tartib o‘rnatilgan holatdir. Bu ruhiy energiya — yoki diqqat — real maqsadlarga yo‘naltirilganda hamda ko‘nikmalar harakat qilish imkoniyatlariga mos tushganda yuz beradi. Maqsad sari intilish ongga tartib olib kiradi, chunki inson diqqatini ayni paytdagi vazifaga jamlashi va boshqa barcha narsalarni bir zumga unutishi lozim bo‘ladi.

Sizning aqlingiz — hayot o‘yinini boshqaruvchi superkompyuterdir. Sizning diqqatingiz (g‘oyat tanqis resurs) — bu tezkor xotira (RAM)dir.

RAM, texnik tildan xabari yo‘qlar uchun aytganda, "tezkor xotira"ni anglatadi. U kompyuterning ishlash tezligi va samaradorligini belgilaydi.

Qancha ko‘p dastur va brauzer oynalari ochiq bo‘lsa, kompyuteringiz shunchalik sekin ishlaydi. Aql ham xuddi shunday ishlaydi, lekin bitta muhim, nozik jihati bor... aqlingiz qancha ma'lumotni qayta ishlashida chegara (limit) mavjud.

Insonlar soniyasiga taxminan 50 bit ongli axborotni qayta ishlay oladi. Ongosti esa soniyasiga taxminan 11 million bitni boshqara oladi (bu yurish, his qilish, saqlangan odatlar yoki qoliplardan foydalanish kabi ishlar uchun), ammo bu hozir mavzudan tashqari gap.

Boshqacha aytganda, hammasini hisoblaganda, sizda butun umringiz davomida "sarflash" uchun taxminan 125 milliard bit axborot mavjud. Bor-yo‘g‘i shu. Bu — sizning salohiyatingiz. Siz diqqat qaratgan har bir narsa bu raqamni ozgina miqdorga kamaytirib boradi. Bu sizni dahshatga solishi kerak.

Afsuski, ko‘pchilik bir vaqtning o‘zida ishlayotgan, katta quvvat talab qiluvchi bir nechta "dasturlar" bilan yashaydi. Ular diqqatini jamlay olmasligi ajablanarli emas.
Ularning diqqati o‘tmishdagi afsuslanarli xatolar, kelajakdagi stressli vazifalar, bulardan qochish uchun ko‘ngilxushlikka bo‘lgan istaklar va bajarilishi kerak bo‘lgan-u, ammo unutilgan "ochiq qolgan vazifalar halqasi" (axlatni olib chiqishni unutgan yigitlar, gapim sizlarga tegishli) o‘rtasida bo‘linib ketgan.

Chalg‘ituvchi narsalar ro‘yxati shu tarzda davom etaveradi va xavf aynan shunda.

Agar entropiya nimaligini tushunsangiz, shuni ham anglaysizki, hayotingizda hech narsa qilmaslik — uni faqat yanada tartibsiz va og‘ir holatga keltiradi.
Siz bir xil holatda turmaysiz. Siz harakat qilmasdan turib ham o‘zingizni yanada chuqurroq botqoqqa botirasiz.

- Asosiy

- Biz haqimizda

Bookipedia

O'qigan narsalaringizni eslab qolish usuli (bunga urinmang)

Butun hayotingizni 1 soat ichida qanday qilib izga tushirish mumkin? (1-qism)

Ilya Strebulaev darslaridan xulosalar (2-qism): VENCHUR KAPITAL

Mualliflar, adiblar va ijodkorlar

Alex Dang

Ilya Strebulaev

Phil Knight